Hapit na makabalik sa pre-pandemic level ang global life expectancy niadtong 2023, apan mas hinay ang pagbangon sa gidaghanon sa mga katuigan nga gilauman nga mabuhi ang usa ka tawo nga naa sa maayong panglawas, sumala sa World Health Organization (WHO). Matud sa WHO Global Health Estimates, miabot sa 73.3 ka tuig ang global life expectancy niadtong 2023, gamay ra ang kuwang sa 73.4 ka tuig niadtong 2019 sa wala pa ang COVID-19 pandemic, diin nahagbong kini sa 71.5 ka tuig niadtong 2021. Samantala, anaa sa 62.8 ka tuig ang healthy life expectancy niadtong 2023, nga nagpakita nga mas hinay kini nakabawi gikan sa epekto sa pandemya.
Gibanabana nga 61 milyon ang namatay sa tibuok kalibutan niadtong 2023, diin 33 milyon ang tungod sa 10 ka nangunang hinungdan sa kamatayan, ug walo niini ang noncommunicable diseases (NCDs) nga karon responsable sa 74% sa tanang kamatayan. Ang pinakadakong hinungdan ang ischemic heart disease nga mikabat sa 16% sa tanang kamatayan, gisundan sa stroke, chronic obstructive pulmonary disease (COPD), lower respiratory infections, ug Alzheimer’s disease ug uban pang matang sa dementia nga mikuha sa kinabuhi sa 2.1 ka milyon ka tawo.
Sa unang higayon, sukad ang pandemya, wala na ang COVID-19 sa top 10 leading causes of death human kini mius-os sa ika-14 nga pwesto niadtong 2023 uban sa 900,000 ka nangamatay gikan sa mas taas nga ihap kaniadto. Gawas pa niini, dako usab ang pag-us-os sa HIV/AIDS deaths sa 62% gikan sa 2020, samtang nagpadayon ang pagtaas sa mga kaso nga may kalabotan sa dementia, anxiety, ug depression sukad nagsugod ang krisis.
Photo courtesy: State Department
